Cuộc sống và những diễn trình tiến hóa trên bầu hành tinh này – thật vậy mọi điều cấu tạo thành nó vẫn là một điều gì đó hơn hẳn một khối vật chất hỗn mang chết cứng – được nối liền với cuộc sống và những diễn trình tiến hóa của nhiều hành tinh khác. Nhưng ta không được giả sử rằng hệ thống liên hiệp các hành tinh này mà chúng ta thuộc về không có cứu cánh. Óc tưởng tượng của con người một khi đã được phóng thích thì đôi khi lại ưa đi quá xa. Một khi ta để cho ý niệm này (theo đó trái đất chỉ là một mắt xích trong một chuỗi xích kiên cố bao gồm nhiều thế giới) được chấp nhận trọn vẹn là có thể đúng hoặc hoàn toàn đúng, thì nó có thể gợi ý cho ta là trọn cả bầu trời đầy sao cũng là di sản của gia đình nhân loại. Ý tưởng này ắt gây ra một sự hiểu lầm nghiêm trọng. Một bầu hành tinh không cung cấp được cho Thiên nhiên đủ phạm vi tiến hóa giúp nhân loại tiến lên từ trạng thái hỗn mang, nhưng các quá trình này chỉ đòi hỏi một số bầu hành tinh nhất định và hạn chế. Cho dù các bầu hành tinh này tách rời với nhau về vật chất cơ giới thô thiển cấu tạo thành chúng, song chúng lại liên kết mật thiết với nhau bằng những dòng thần lực tinh vi mà lý do tồn tại của chúng ta không cần phải đắn đo cũng chấp nhận được, vì chỉ nội sự kiện ta thấy được chúng cũng chứng tỏ rằng có tồn tại một mối liên hệ nào đó (dưới dạng lực hoặc môi trường ether) nối liền mọi thiên thể hữu hình. Các yếu tố sự sống di chuyển từ thế giới này sang thế giới khác dọc theo những dòng thần lực tinh vi ấy.
Tuy nhiên, sự kiện này có thể ngay tức khắc bị xuyên tạc để thích ứng với những thói quen tiên niệm của tâm trí. Một số độc giả có thể tưởng tượng rằng chúng tôi ngụ ý là sau khi chết, linh hồn còn sống sót sẽ bị thu hút vào trong những dòng thần lực của cái thế giới liên kết với nó qua những ái lực. Tiến trình thực sự xảy ra một cách có phương pháp hơn. Hệ thống thế giới là một mạch vòng mà mọi thực thể tâm linh cá biệt đều phải trải qua, sự xoay vòng này tạo nên sự Tiến hóa của Con người. Đó là vì ta phải hiểu rằng sự tiến hóa của con người vẫn còn đang tiếp diễn và tuyệt nhiên chưa hoàn tất. Các tác phẩm của Darwin đã dạy cho thế giới hiện đại biết rằng con khỉ là tổ tiên của loài người, nhưng chỉ nội sự kiêu ngạo qua sự suy đoán của phương Tây cũng hiếm khi cho phép các nhà Tiến hóa luận Âu Tây nhìn theo một chiều hướng khác và thừa nhận cái khả năng theo đó chúng ta đối với đám con cháu xa xăm của mình cũng có thể giống như cái vị tổ tiên là con khỉ mà chúng ta hoan nghênh đối với bản thân chúng ta. Thế nhưng hai sự kiện vừa nêu lại móc ngoặc vào nhau. Sự tiến hóa cao siêu chỉ được hoàn thành qua việc chúng ta tiến bộ trải qua các thế giới liên tiếp trong hệ thống, và dưới dạng cao siêu, chúng ta sẽ còn trở lại trái đất này nhiều lần nữa. Nhưng những con đường tư tưởng mà chúng ta phóng ra theo viễn ảnh này hầu như là dài không thể tưởng tượng nổi.
Người ta đã sẵn sàng giả sử rằng dãy thế giới mà trái đất thuộc về không được dành sẵn cho một sự sống vật chất giống hệt hoặc gần giống như cuộc sống vật chất của chúng ta. Trong một dãy thế giới có tổ chức thì ắt chẳng có ý nghĩa gì nếu tất cả đều giống nhau cũng như tất cả đều được hỗn hợp lại thành một. Thực ra thì những thế giới có liên quan tới chúng ta rất khác nhau, chẳng những về hoàn cảnh bên ngoài mà còn về cái đặc tính tối cao tức là tỉ lệ pha trộn tinh thần với vật chất để cấu tạo nên chúng. Thế giới của chính chúng ta hiện ra với những tình huống trong đó tinh thần và vật chất nói chung cân bằng với nhau. Vì vậy ta không được giả sử rằng nó ở một mức rất cao trong thang bậc của sự hoàn hảo. Ngược lại, nó chiếm một vị trí rất thấp trong thang bậc này. Các thế giới chiếm vị trí cao hơn trong thang bậc này là những thế giới mà tinh thần chủ yếu là chiếm ưu thế trong đó. Còn một thế giới nữa gắn liền với dãy thế giới (đúng hơn là tạo thành một bộ phận của dãy thế giới) trong đó vật chất thậm chí còn khẳng định quyết liệt hơn cả trên trái đất nữa, nhưng ta có thể nói về điều này sau.
Thoạt tiên, ta thấy dường như cũng hợp lý khi những thế giới cao siêu mà con người sẽ đến ở trong đó khi tiến hóa tiếp nữa sẽ có cấu tạo càng ngày càng trở nên tâm linh (nghĩa là sự sống trên đó càng ngày càng tách rời được thành công ra khỏi những nhu cầu vật chất thô trược). Nhưng khi tưởng tượng ra những thế giới mà ta có thể gọi ngược lại là những thế giới hạ đẳng (đúng ra thì ta có thể nói là những thế giới trước kia) thì thoạt nhìn có lẽ ta sẽ cảm thấy rằng chúng có tính chất ngược lại, nghĩa là kém phần tính linh hơn và nhiều phần vật chất hơn trái đất này. Sự thật không giống như vậy, và ắt phải như thế khi ta suy đi gẫm lại vì trong một dãy thế giới vốn là một dãy vô tận thì diễn trình tiến hóa trải qua hết cuộc tuần hoàn này tới cuộc tuần hoàn khác. Nếu diễn trình này chỉ là một cuộc hành trình đi theo một con đường chẳng bao giờ trở lại thì dù sao đi nữa người ta cũng có thể nghĩ rằng nó sẽ tiến triển từ mức vật chất tuyệt đối tiến lên hầu như là tinh thần tuyệt đối, nhưng Thiên nhiên luôn luôn hoạt động theo những đường cong hoàn chỉnh và luôn luôn đi theo những con đường vòng trở lại. Những thế giới phát triển sớm nhất cũng như trễ nhất – vì chính dãy thế giới tăng trưởng một cách từ từ – thì cái xa nhất về phía sau cũng như cái xa nhất về phía trước là ít phần vật chất nhất và tinh anh nhất trong trọn cả dãy. Điều này cũng phù hợp với sự thích ứng của vạn vật nếu ta biết suy nghĩ rằng thế giới tiến xa hơn hết không phải là một cõi chung cuộc, mà chỉ là một nấc thang dẫn ta quay trở lại giống như tháng mười hai đưa ta quay trở lại với tháng giêng. Nhưng đó không phải là đỉnh cao của sự phát triển mà chơn thần con người rớt xuống từ đó (giống như bị tai họa) để nhập vào cái trạng thái mà từ đó y lại dần dần bắt đầu leo lên trước đây cả triệu năm. Vì những lý do mà chẳng bao lâu nữa ta sẽ hiểu, đó là việc ta phải xét tới cái thế giới cao nhất đang ở trên vòng cung đi lên của vòng tròn, còn cái thế giới đầu tiên ở trên vòng cung đi xuống theo một nghĩa nào đó là thấp nhất (nghĩa là tính theo trật tự phát triển) thì tuyệt nhiên không có sự đi xuống mà vẫn còn là thăng lên và tiến bộ. Đó là vì chơn thần đã tiến hóa vòng vòng theo chu kỳ tiến hóa trong bất kỳ giai đoạn phát triển nào hợp thành đủ thứ kiếp sống xung quanh chúng ta, thì chơn thần đều bắt đầu chu kỳ kế tiếp ở một giai đoạn cao hơn, vậy là nó vẫn còn tiến bộ khi chuyển từ thế giới Z trở lại thế giới A. Bằng cách này, nó chạy vòng vòng nhiều lần xung quanh hệ thống, nhưng ta không được nghĩ rằng sự chạy vòng vòng này chỉ là chuyển động tròn đều trên một quĩ đạo. Trong bậc thang hoàn hảo về mặt tâm linh thì nó luôn luôn đi lên. Như thế, nếu chúng ta so sánh hệ thống thế giới này với một hệ thống những cái tháp đứng trên một đồng bằng – mỗi cái tháp này có nhiều tầng và tượng trưng cho giai bậc hoàn hảo – thì chơn thần sẽ tiến hóa theo đường xoắn ốc vòng vòng qua dãy tháp, đi qua mỗi tháp này rồi vòng lại nó, mỗi lần ở một mức cao hơn mức trước kia.
Chính vì không ý thức được vấn đề này cho nên sự suy đoán về cuộc tiến hóa vật chất mới thường bị bế tắc khi hút đầu vào vách tường. Người ta tìm cái mắt xích còn thiếu trong một thế giới mà giờ đây không thể nào tìm được nữa vì nó chỉ cần thiết cho một mục đích nhất thời và đã qua đi mất rồi. Môn đồ của Darwin bảo rằng: Con Người đã từng là một con khỉ. Đúng thôi, nhưng con khỉ mà môn đồ Darwin biết chưa bao giờ trở thành một con người, nghĩa là cái hình hài của nó sẽ chẳng thay đổi từ thế hệ này sang thế hệ khác cho tới khi cái đuôi biến mất rồi bàn tay biến thành bàn chân. Khoa học thông thường thú nhận rằng mặc dù người ta có thể dò được những sự thay đổi về hình hài trong sự tiến bộ bên trong giới hạn của các chủng loại, thì người ta có thể suy diễn được những sự thay đổi từ chủng loại này sang chủng loại khác. Và để giải thích cho những vấn đề này, khoa học bằng lòng giả định rằng có những khoảng thời gian rất lớn gây ra sự tuyệt chủng của những hình hài trung gian. Chắc chắn là mọi chủng loại (theo nghĩa tổng quát của từ này tức là mọi giới khoáng vật, thực vật, động vật và nhân loại v. v. . .) đều bị diệt chủng với những hình hài trung gian hoặc trước kia, nhưng khoa học thông thường chỉ có thể suy đoán điều đã trở thành sự kiện mà không nhận thức được tình huống nó trở nên tất yếu khiến cho không thể sản sinh mới được những hình hài trung gian.
Chính tính cách xoáy ốc trong sự tiến bộ của các xung lực sống vốn phát triển đủ thứ giới trong Thiên nhiên mới giải thích được những khoảng trống mà giờ đây ta quan sát thấy trong những hình hài động vật vốn cư ngụ trên trái đất này. Đường ren của một con ốc quả thật là một mặt phẳng nghiêng đều thì lại trông giống như một chuỗi kế tiếp các bậc thang khi ta chỉ xem xét nó dọc theo một đường song song với trục của nó. Các chơn thần tiến hóa vòng quanh hệ thống trên bình diện động vật, lại chuyển sang các thế giới khác khi chúng hoàn thành kiếp sống động vật ở thế giới này. Vào lúc trở lại, chúng đã sẵn sàng để cho con người lâm phàm, cho nên giờ đây không cần có sự phát triển thêm nữa cái hình hài động vật thành ra hình hài con người, các hình hài này đã sẵn sàng chờ đợi những người ở tạm có đầy tính chất tâm linh bên trong mình. Nhưng nếu ta lùi xa hơn nữa, thì sẽ tới một thời kỳ mà không có sẵn hình hài con người đã phát triển ra trên trái đất. Khi các chơn thần du hành tới mức con người thấp nhất hoặc sơ khai nhất rồi bắt đầu tiến hóa vòng vòng, thì áp lực về phía trước của chúng trong một thế giới mà lúc đó chẳng có gì khác hơn là những hình hài động vật đã gây ra sự cải tiến hình hài cao siêu nhất này thành ra loại hình hài cần thiết tức là cái mắt xích còn thiếu mà người ta nói tới nhiều.
Xét theo một cách nào đó, thì người ta có thể tranh cãi rằng lời giải thích này cũng giống như sự suy diễn của các nhà Tiến hóa luận Darwin liên quan tới sự phát triển và sự tuyệt chủng của cái mắt xích còn thiếu. Xét cho cùng thì một nhà duy vật có thể lập luận rằng: “Chúng tôi không quan tâm tới việc phát biểu ý kiến về nguồn gốc của việc các chủng loại có khuynh hướng phát triển những hình hài cao hơn này qua những mắt xích trung gian và những mắt xích trung gian này đã bị tuyệt chủng rồi; bạn cũng nói y hệt như vậy.” Nhưng đối với người nào có thể phân biệt được một cách tinh vi thì hai ý kiến này có khác nhau. Diễn trình tiến hóa thiên nhiên cho ảnh hưởng của hoàn cảnh địa phương và sự tuyển lựa giới tính không thể được cho là tạo ra các hình hài trung gian, chính vì thế tất nhiên là các hình hài trung gian chỉ có bản chất nhất thời và ắt sẽ bị tuyệt chủng. Bằng không thì chúng ta sẽ tìm thấy trên thế giới này có đủ thứ mắt xích còn thiếu, sự sống động vật leo thẳng tuốt lên đến mức con người qua những cấp rất là rành rành, còn các hình hài con người thì bị trộn lẫn không thể phân biệt được với hình hài của con thú. Ta đã chứng tỏ rằng xung lực đối với mỗi cuộc tiến hóa mới của các hình hài cao hơn thực sự được ban ra dưới dạng những cú đổ xô các chơn thần đi vòng vòng trong một chu kỳ ở một trạng thái thích hợp với việc cư ngụ trong các hình hài mới. Các xung lực sống cao siêu làm bùng vỡ cái vỏ kén của hình tướng cũ hơn ở trên hành tinh, các xung lực này nhập vào, làm bộc phát ra một điều gì đó cao siêu hơn. Những hình tướng tiếp tục sau này chỉ lập lại trong hàng ngàn năm sự tăng trưởng lúc đầu, một cách tương đối nhanh chóng, chúng băng qua các hình tướng trung gian nhập vào các hình tướng cao hơn để rồi đến lượt những hình tướng cao hơn này lại được nhân lên gấp bội với một sức sống và sự nhanh chóng của bất kỳ sự tăng trưởng mới mẻ nào; chúng cung cấp chỗ ở bằng xương bằng thịt cho những thực thể tâm linh đã đi vòng vòng tới giai đoạn hoặc cõi tồn tại này và những hình tướng trung gian không còn là chỗ ở cho bất kỳ thực thể tâm linh nào nữa. Những hình tướng trung gian này do đó tất yếu phải bị tuyệt chủng.
Như vậy, xét về xung lực cốt yếu thì cuộc tiến hóa được hoàn thành do việc tiến bộ theo hình xoắn ốc qua các thế giới. Trong quá trình giải thích ý tưởng này, chúng tôi đã phần nào tiên liệu được lời tuyên bố về một sự kiện khác có tầm quan trọng hàng đầu để trợ giúp cho việc quan niệm chính xác về cái hệ thống thế giới mà chúng ta thuộc về. Lời tuyên bố đó là: đợt sóng triều sự sống (làn sóng sinh hoạt, xung lực tâm linh, muốn gọi như thế nào cũng được) chuyển từ hành tinh này sang hành tinh khác bằng những đợt đổ xô hoặc những đợt tuôn trào chứ không phải bằng một dòng chảy đều đều liên tục. Để tạm thời minh họa được ý tưởng mà ta đang xem xét, ta có thể so sánh tiến trình này với việc làm đầy một loạt những cái lỗ hoặc những cái thùng đào sâu vào trong đất mà đôi khi ta có thể thấy ở trên bề mặt của những dòng suối tương đối yên, chúng được nối liền với nhau bằng những kênh dẫn nhỏ ở trên bề mặt. Khi dòng chảy từ con suối tuôn ra thì nó hoàn toàn lúc đầu tụ tập vào cái lỗ thứ nhất hoặc cái thùng A, chỉ khi cái này đã đầy tràn thì nước tiếp tục tuôn ra từ dòng suối mới khiến cho lượng nước đã chứa trong nó tuôn trào qua cái thùng B. Đến lượt cái thùng này cũng đầy nước và lại tuôn trào theo kênh dẫn chảy sang thùng C. v. v. . . Mặc dù đây là một sự ví dụ tương tự vụng về nên không thể dẫn ta đi rất xa, nhưng chính nó cũng minh họa được cho cuộc tiến hóa của sự sống trên một dãy thế giới như dãy mà chúng ta gắn bó với, và quả thật đó là sự tiến hóa của các thế giới. Đó là vì tiến trình tiếp diễn này không hề đòi hỏi trước đó phải có tồn tại một dãy bầu hành tinh mà Thiên nhiên đã tiến hành việc dự trữ sẵn sự sống, trái lại đó là tiến trình mà cuộc tiến hóa của mỗi bầu hành tinh lại là kết quả của những cuộc tiến hóa trước kia và là hậu quả của một vài xung lực tuôn ra từ cuộc tiến hóa trước do nó quá dồi dào trong khi phát triển. Thế mà muốn bàn tới đặc trưng này của tiến trình cần phải mô tả, thì ngay khi bắt đầu bàn tới nó, chúng ta phải dùng óc tưởng tượng để đi ngược lại một thời kỳ trong sự phát triển hệ thống của ta có trước rất nhiều so với giai đoạn là đề tài nghiên cứu đặc biệt của ta hiện nay, tức là cuộc tiến hóa của con người. Và rõ ràng là ngay khi chúng ta bắt đầu nói tới sự khởi nguyên của các thế giới, thì chúng ta đang bàn tới những hiện tượng có thể chẳng dính dáng bao nhiêu tới sự sống theo như ta hiểu về từ này, vì vậy người ta có thể giả sử rằng nó chẳng dính dáng gì tới các xung lực sống. Nhưng chúng ta phải quay ngược lại từ từ. Đằng sau cái vụ mùa thu hoạch con người của xung lực sống, mọi người đều biết rằng có vụ mùa thu hoạch chỉ bao gồm những hình hài động vật, đằng sau nó chỉ có vụ mùa bao gồm các hình tướng thực vật vì một số những hình tướng thực vật này chắc chắn là có trước khi sự sống động vật sơ khai nhất xuất hiện trên hành tinh này. Thế rồi trước khi có các tổ chức thực vật thì lại có các tổ chức khoáng vật, bởi vì ngay cả một khoáng vật cũng là một sản phẩm của Thiên nhiên, một sự tiến hóa từ một điều gì đó đằng sau nó cũng như bất kỳ sự biểu lộ có thể tưởng tượng nào được của Thiên nhiên phải giống như vậy, cho đến khi qua một chuỗi dài những sự biểu lộ, tâm trí sẽ đi ngược lại tới sự khởi nguyên không biểu lộ của vạn vật. Hiện nay chúng ta không quan tâm tới cái loại siêu hình học thuần túy đó. Chỉ cần chứng tỏ rằng chúng ta có thể hợp lý – và chúng ta ắt phải như vậy nếu chúng ta còn muốn nói về những vấn đề này – khi quan niệm được một xung lực sống khai sinh ra các hình tướng khoáng vật cũng cùng một loại như cái xung lực có liên quan đến việc nâng cấp một giống khỉ thành ra một giống người sơ khai. Thật vậy, khoa học huyền bí đã đi ngược lại trong việc phân tích tận tường cuộc tiến hóa xa hơn cả cái thời kỳ mà giới khoáng vật bắt đầu tồn tại. Trong quá trình phát triển ra các thế giới, từ một đám tinh vân còn bốc lửa, Thiên nhiên bắt đầu bằng một điều gì đó còn có trước cả loài khoáng vật nữa; đó là những lực ngũ hành vốn là nền tảng của mọi hiện tượng trong Thiên nhiên mà giờ đây các giác quan con người trông thấy được và tri giác được. Nhưng hiện nay ta có thể chưa kể đến cái ngành học về đề tài đó. Ta hãy xem xét quá trình vào một thời kỳ mà thế giới đầu tiên trong chuỗi thế giới (ta hãy gọi nó là bầu hành tinh A) chỉ là một khối tập hợp các hình tướng khoáng vật. Thế mà ta phải nhớ rằng ta đã mô tả bầu hành tinh A là rất tinh anh, trong đó tinh thần chiếm ưu thế so với vật chất hơn là bầu hành tinh mà chúng ta hiện nay đang có kinh nghiệm cá nhân, đến nỗi mà ta phải nhân nhượng rất nhiều về cái tình trạng sự vật khi chúng tôi yêu cầu độc giả tưởng tượng rằng lúc đầu nó chỉ là một khối tập hợp các hình tướng khoáng vật. Các hình tướng khoáng vật có thể chỉ là khoáng vật theo nghĩa không thuộc về những hình tướng cao hơn của cơ thể thực vật; thế nhưng chúng có thể rất phi vật chất (theo nghĩa mà ta hiểu về vật chất) rất tinh anh, gồm một loại vật chất rất tinh vi trong đó cái cực kia (tức đặc trưng kia của Thiên nhiên, nghĩa là tinh thần) chiếm ưu thế. Giới khoáng vật mà ta đang cố gắng mô tả có thể nói là những bóng ma của khoáng vật, chúng tuyệt nhiên không phải là những tinh thể cứng rắn đã có tổ chức cao cấp và đẹp đẽ mà các phòng khoáng vật trên thế giới cung cấp cho ta. Ở cái vòng xoắn ốc thấp trên thang tiến hóa mà giờ đây ta đang bàn tới so với những vòng tiến hóa cao hơn thì có sự tiến bộ từ thế giới này sang thế giới khác, đó chính là chủ điểm mà ta đang nhắm tới. Có thể nói là có sự tiến bộ đi xuống về mặt hoàn chỉnh, tính vật chất và tính kiên định; thế rồi lại có sự tiến bộ đi lên về tính linh kết hợp với sự hoàn chỉnh mà vật chất hoặc tính vật chất mang lại cho nó sự khả hữu trong ví dụ đầu tiên. Ta ắt thấy rằng quá trình tiến hóa ở những giai đoạn cao của con người được tiến hành giống hệt như thế. Thật vậy, xuyên suốt những công trình nghiên cứu này ta ắt thấy rằng một quá trình của Thiên nhiên tiêu biểu cho một quá trình khác và quá trình lớn chỉ là sự lập lại quá trình nhỏ trên một qui mô lớn hơn.
Từ những gì mà ta đã nói, rõ ràng là để cho có thể giải thích được sự tiến bộ của các cơ thể trên hành tinh A, thì giới khoáng vật không thể phát triển thành giới thực vật trên bầu hành tinh A chừng nào mà nó còn chưa nhận được một xung lực từ bên ngoài, cũng giống như Trái Đất không thể phát triển con khỉ thành Con Người chừng nào mà nó còn chưa nhận được một xung lực từ bên ngoài. Nhưng hiện nay thật là bất tiện khi ta quay trở lại xem xét những xung lực hoạt động trên bầu hành tinh A vào lúc bắt đầu kiến tạo hệ thống.
Để có thể tiến bộ một cách thoải mái hơn từ một thời kỳ còn xa xưa hơn nhiều so với thời kỳ mà giờ đây chúng ta lùi lại, chúng ta đã đi ngược lại xa đến nỗi chúng ta còn lùi xa thêm nữa thì điều này sẽ làm thay đổi toàn bộ tính cách của sự giải thích này. Chúng ta phải ngừng lại ở đâu đó và hiện nay tốt nhất là chúng ta nên công nhận những xung lực sống ẩn đằng sau bầu hành tinh A. Và sau khi đã dừng lại ở đó, giờ đây chúng ta có thể khảo luận về thời kỳ dài dằng dặc diễn ra giữa thời kỳ khoáng vật trên bầu hành tinh A và thời kỳ có con người nói một cách rất đại khái để rồi trở lại với vấn đề chính mà ta đặt ra. Những điều mà ta vừa trình bày sẽ làm dễ dàng cho việc khảo luận đại khái về cuộc tiến hóa thời kỳ trung gian. Sự phát triển trọn vẹn của thời kỳ khoáng vật trên bầu hành tinh A dọn đường cho sự phát triển của loài thực vật, và ngay khi điều này bắt đầu thì xung lực sống của loài khoáng vật tuôn tràn qua bầu hành tinh B. Thế rồi khi sự phát triển thực vật trên bầu hành tinh A đã hoàn tất và sự phát triển động vật bắt đầu thì xung lực sống của loài thực vật lại tuôn tràn sang bầu hành tinh B, còn xung lực của loài khoáng vật thì chuyển sang bầu hành tinh C. Và rồi ta có xung lực sống của loài người trên bầu hành tinh A.
Thế mà ngay tại điểm này ta cần phải cảnh giác đối với một quan niệm sai lầm có thể xuất lộ. Ta vừa mới mô tả đại khái cái tiến trình có thể khiến người ta nghĩ rằng vào lúc xung lực nhân loại bắt đầu trên bầu hành tinh A thì xung lực khoáng vật lúc đó đã bắt đầu trên bầu hành tinh D và thế là có chuyện hỗn loạn. Thật ra không đúng như vậy vì hai lý do: trước tiên, ta đã nói rằng có những quá trình tiến hóa xảy ra trước cuộc tiến hóa loài khoáng vật và quả thật là có nhiều làn sóng tiến hóa có trước làn sóng tiến hóa khoáng vật khi nó tiến bộ vòng vòng quanh các bầu hành tinh. Nhưng trước hết có một sự kiện mà ta đã phát biểu có tầm ảnh hưởng tới diễn biến của mọi việc đến nỗi mà nếu hiểu được nó, ta ắt thấy rằng xung lực sống đã nhiều lần trải qua hoàn toàn trọn cả dãy thế giới trước khi xung lực nhân loại bắt đầu trên hành tinh A. Sự kiện này là như sau: Mỗi giới trong cuộc tiến hóa (giới thực vật, động vật v. v. . .) đều được chia thành nhiều lớp xoắn ốc. Các chơn thần (tức là các đơn vị cá thể của cái xung lực sống bao la mà ta đã nói rất nhiều) không hoàn tất trọn vẹn kiếp sống khoáng vật trên bầu hành tinh A rồi lại hoàn tất kiếp sống trên bầu hành tinh B v. v. . . Chúng đi vòng vòng nhiều lần xuất hiện thành khoáng vật, rồi lại nhều lần xuất hiện thành thực vật và nhiều lần xuất hiện thành động vật. Hiện nay, chúng tôi cố tình không đưa ra những con số, vì thuận tiện hơn khi ta chỉ vạch ra những nét phác họa chung chung của hệ thống chứ còn những con số liên quan tới những tiến trình này trong Thiên nhiên chỉ mới giờ đây đã được các vị cao đồ huyền bí học (chúng tôi tin rằng đây là lần đầu tiên) đưa ra cho thế giới. Chẳng bao lâu nữa, trong quá trình giải thích điều này, chúng tôi sẽ trình bày những con số đó, nhưng chúng tôi có nói, thoạt tiên thì chỉ nêu những điều phác họa cũng đủ cho những người khác suy nghĩ rồi.
Thế là bây giờ chúng ta có con người sơ khai bắt đầu kiếp sống trên bầu hành tinh A, ở cái thế giới mà mọi vật đều giống như những bóng ma của các sự vật tương ứng trong thế giới này. Y đang bắt đầu cuộc hành trình lâu dài đi xuống thâm nhập vào vật chất. Và xung lực sống của mỗi “cuộc tuần hoàn” lại tràn đầy và các giống dân được xác lập ở những mức độ hoàn thiện khác nhau trên mọi hành tinh, lần lượt từng hành tinh một. Nhưng thiết kế của các cuộc tuần hoàn phức tạp hơn điều mà ta giải thích nếu ta chỉ ngừng ngang lại ở đây. Quá trình của mỗi chơn thần không chỉ là chuyển từ hành tinh này sang hành tinh khác. Bên trong những giới hạn của mỗi hành tinh, mỗi lần mà nó đến đó thì nó lại có một diễn trình tiến hóa phức tạp để hoàn thành. Nó đã nhập thể nhiều lần trong các giống dân liên tiếp nhau trước khi nó tiến lên và thậm chí trong mỗi giống dân lớn nó cũng nhập thể nhiều lần. Khi chúng ta tiếp tục thêm nữa, thì ta ắt thấy rằng sự kiện này soi sáng cho tình trạng hiện nay của loài người theo như ta biết; nó cũng giải thích được những sự khác nhau lớn lao về trí năng và đạo đức, ngay cả về sự phúc lợi theo nghĩa cao nhất vốn tỏ ra bí nhiệm một cách nói chung thật đáng buồn.
Điều có một sự bắt đầu xác định thì nói chung cũng phải có một sự chấm dứt. Cũng như ta đã chứng tỏ rằng diễn trình tiến hóa mà ta đang mô tả bắt đầu khi một vài xung lực lần đầu tiên bước vào tác động, cũng vậy ta có thể suy diễn rằng các xung lực này đang hướng về một sự hoàn thiện tối hậu hướng đến một mục tiêu và một kết cuộc. Quả thật là như vậy mặc dù mục tiêu còn rất xa xăm. Con người theo như ta biết trên trái đất này chẳng qua mới đi được nửa đường trải qua diễn trình tiến hóa khiến cho y có được sự phát triển ngày nay. Trước khi vận mệnh của hệ thống chúng ta hoàn thành, thì y sẽ vĩ đại hơn hiện nay rất nhiều, cũng như hiện nay y vĩ đại hơn mắt xích còn thiếu. Và sự cải thiện đó thậm chí sẽ được hoàn thành trên trái đất này trong khi mà ở những thế giới khác thuộc vòng cung đi lên thì giai bậc này còn có nhiều đỉnh cao hoàn thiện hơn nữa. Việc tưởng tượng ra cái loại sự sống mà con người rốt cụôc sẽ thụ hưởng trước khi đạt đến đỉnh cao của chu kỳ lớn là hoàn toàn vượt ngoài tầm của những năng khiếu không được dạy dỗ để phân biệt các điều bí nhiệm huyền bí học. Nhưng ta đã trình bày đủ để bổ sung những chi tiết cho nét phác họa mà độc giả hiện nay biết được, mặc dù ta không thử toan tính tiên liệu những điều phải có liên quan tới những kiếp sống vốn là mục đích tiến hóa băng qua những vực sâu vĩ đại trong tương lai.
CHÚ GIẢI
Cách trình bày trong chương vừa nêu không thỏa đáng so với những quan niệm khá đầy đủ mà tôi có thể tạo ra được về đề tài này từ khi viết xong quyển sách. Trong sách có nói rằng: “Các chơn thần – các đơn vị cá thể của xung lực sống bao la vốn được nói tới rất nhiều – không hoàn tất trọn vẹn kiếp sống khoáng vật trên bầu A, rồi hoàn tất nó trên bầu B v. v. . . Chúng nhiều lần chạy vòng vòng suốt dãy tồn tại như các khoáng vật, rồi lại nhiều lần chạy vòng vòng tồn tại như các thực vật v. v. . ..” Bây giờ tôi mới hiểu ra rằng thoạt tiên tôi được phép sử dụng hình thức diễn tả này vì mục đích chính là soi sáng cho cách thức khiến thực thể con người dần dần được các diễn trình trong Thiên nhiên làm cho tiếp tục tiến hóa khi khởi đầu từ các giới thấp. Nhưng thực ra, vào một giai đoạn nghiên cứu sau này thì rõ ra rằng cái diễn trình bao la trong đó sự tiến hóa của loài người cũng như tất cả những gì dẫn đến đó chính là một đỉnh cao của việc tinh thần giáng xuống nhập vào vật chất; cái diễn trình tiến hóa đó không tạo ra một sự phân biệt các cá thể cho tới một giai đoạn mãi về sau này chứ không phải như trong đoạn vừa nêu. Trong thế giới khoáng vật mà các hình thức cao siêu của thực vật và sự sống động vật còn chưa được xác lập trên đó, thì cho đến nay chẳng có một điều gì giống như là một chơn thần cá biệt, trừ phi đó thật ra là một sự đơn nhất không thể nghĩ bàn (tuy nhiên ta lại phải bàn tới nó như một thuyết) trong những xung lực sống vốn có số phận là làm nảy sinh ra những chuỗi sau này của kiếp sống được tổ chức cao. Cũng như trong một chú thích trước kia, chúng tôi có giả định rằng sự đơn nhất của một xung lực sống như thế trong trường hợp một Bản ngã đã băng hoại, đã bị sa lầy rớt ra khỏi dòng tiến hóa mà nó được phóng ra theo đó, cũng như vậy chúng tôi có thể giả định rằng cũng có một sự đơn nhất giống như thế ẩn đằng sau những giai đoạn sơ khởi của dãy hành tinh. Nhưng đây chẳng qua chỉ là một giả thuyết để chống đỡ dành cho chúng tôi cái quyền được nghiên cứu một số điều bí nhiệm sau này mà hiện nay chúng tôi không cần đi sâu vào. Muốn đánh giá được tổng quát đề tài này, thì tốt hơn là ta nên coi có thể nói rằng sự hội nhập của tinh thần vào vật chất ắt gây ra một sự biểu lộ đồng thể. Cái dạng đặc biệt của giới khoáng vật chẳng hạn như các tinh thể và các đá biến tính chẳng qua chỉ là lớp bọt trong một khối sôi sục đã có lúc đạt được một phần nào những hình dạng cá biệt, để rồi lại hòa nhập vào chất liệu chung của càn khôn đang tiến hóa vì chưa thực sự có cá tính. Ngay cả nơi giới thực vật thì cá tính cũng chưa hề bắt đầu. Giới thực vật đã xác lập được vật chất hữu cơ biểu lộ trên cõi trần và dọn đường cho sự tiến hóa cao hơn của giới động vật. Lần đầu tiên trong giới động vật (nhưng chỉ ở những vùng đã tiến hóa cao) thì cá tính chân chính mới bắt đầu xuất hiện. Vì vậy mãi cho tới khi chúng ta bắt đầu tưởng tượng ra việc xem xét sự di chuyển của xung lực sống vĩ đại xung quanh dãy hành tinh trên bình diện sự nhập thể của giới động vật thì mới thật là thỏa đáng khi ta nói tới các chơn thần chạy vòng vòng quanh dãy hành tinh và dùng số nhiều là từ ngữ “chúng” để áp dụng cho trường hợp này.
Hiển nhiên là ở đây các Chơn sư nêu ra giáo lý này trong quyển sách đã khai mở đề tài dãy hành tinh mà không hề có ý định khuyến khích người ta nghiên cứu cặn kẽ sự tiến hóa trên qui mô lớn mà chúng ta đang bàn tới. Xét về nhân loại thì thời kỳ mà loài người ở trên trái đất cũng đã đủ dài để cho ta tiêu tốn hết năng lượng cho việc suy đoán. Mức độ lớn lao của diễn trình tiến hóa mà ta phải hoàn thành trong thời kỳ này cũng quá đủ để thử thách năng lực tột độ của óc tưởng tượng của một phàm nhơn. Nhưng sinh viên huyền bí học sẽ rất có lợi nếu nhận ra được rằng hệ thống của ta bao gồm nhiều thế giới hiểu một lần cho dứt khoát những mối quan hệ mật thiết và sự tương quan tương duyên của chúng với nhau trước khi tập trung chú ý vào sự tiến hóa trên mỗi một hành tinh thôi. Đó là vì xét về nhiều phương diện thì ta ắt thấy ngay rằng sự tiến hóa của mỗi một hành tinh thôi tuân theo một lệ thường cũng tương tự như lệ thường ảnh hưởng tới toàn bộ dãy hành tinh mà nó là một phần trong đó. Các tác phẩm xưa hơn về huyền bí học nói về một trật tự mơ hồ đôi khi có đề cập tới những trạng thái liên tiếp của một thế giới, ngụ ý là có nhiều thế giới liên tiếp nhau và ngược lại. Như vậy tâm lý của người đọc sẽ bị lẫn lộn và tùy theo khuynh hướng của mình, y sẽ bám lấy đủ thứ cách thuyết giải của cái ngôn ngữ mơ hồ đó. Sự mơ hồ sẽ biến mất khi ta nhận thức được rằng trong những sự kiện có thực của Thiên nhiên, chúng ta phải nhận thấy cả hai diễn trình biến dịch. Mỗi hành tinh trong khi có người ở đều trải qua những sự biến thái có tính cách rất quan trọng và hùng vĩ, trường hợp này thì hiệu quả của nó hầu như cũng được coi là tương đương với sự tái tạo thế giới. Song le, nếu ta coi trọn cả nhóm những sự thay đổi này chỉ là một, thì nó ắt tạo thành một trong những chuỗi biến dịch cao siêu hơn. Nhiều thế giới trong dãy hành tinh vốn là những thực tại ngoại giới chứ không phải là biểu tượng của sự thay đổi nơi một thế giới duy nhất vô thường. Ở cuối một chương sau này, những nhận xét thêm nữa về đề tài này sẽ có được vị trí của nó một cách tự nhiên hơn.
